Netherlands

Languages

Dutch

Regions

Europe

Handwriting Models

Update

13.10.2023

The most common handwriting model in classrooms is verbonden schrift, a slanted continuous cursive with loops, though blokschrift, an unjoined simplified print script, has gained popularity. Teachers can choose either or both, based on their discretion.

Dutch education is governed by a series of bodies that operate under the Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW), or Ministry Education, Culture and Science. These are Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), or Education Executive Agency, the Directie Primair Onderwijs, or Primary Education Directorate, and the Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO), or National Expertise Center for the Curriculum.

There are both public and private schools in the Netherlands. Public schools are run by the government, while private schools are independently managed and generally based on religious or ideological principles. Education starts with optional daycare, followed by primary school, then secondary school that can be vocational or focused on preparatory teaching for university, and finally higher education. Primary school has eight grades, locally known as groepen. Education is compulsory from Groep 2 until the age of sixteen.

The SLO publishes a series of texts and goals that define knowledge, skills and attitude objectives for each learning area. The last iteration was published in 2021. Schools use them as a framework on whose foundation they develop their own specific curricula and teaching methods. For the learning area of writing, the instructions go no further than students needing to achieve “legible writing”. No details are provided about the handwriting models that should be used for teaching, or the grades when this instruction should take place. In the absence of guidelines from the OCW, teachers depend on handwriting instruction systems developed by private publishers such as Zwijsen, Noordhoff Uitgevers and Malmberg.

Vebonden schrift, writing method Pennenstreken. Uitgeverij Zwijsen
Sample models of looped cursive, or Verbonden schrift, of writing method Pennenstreken. Uitgeverij Zwijsen, 2015. Van Gils, M., Legierse, L., Van der Meulen, M., 2014. (van Gils et al., 2014)

Handwriting education commonly begins in Groep 3 after students have learned fine and gross motor skills in previous years. The most commonly used handwriting model in classrooms is verbonden schrift, a slanted continuous cursive with loops. However, teachers have increasingly opted for blokschrift, which features unjoined, simplified print letters. Some teachers choose to instruct in both models: one after another, together, or in a permutation that suits their students.

A brief history of handwriting models for instruction

In the Netherlands, a notable feature of handwriting instruction has been the coexistence of different teaching methods and styles since the early 20th century. The trend of using styles based on English Roundhand permeated into schools from the end of the 1800s. This generated local adaptations similar to those found in other European countries, such as those presented W. Hoogenboom and A.S. Moerman’s, De nieuwe lopende hand, and P.M.H. Welker’s De terugkeer tot de natuurlijke schrijfmethode. The letterforms in these books are slanted and narrow, with rather flourished shapes, and bear a striking resemblance to Copperplate script, which is closely associated with Roundhand.

De natuurlijke schrijfmethode. W. J. Van Hengel, Rotterdam.
Welker, P.M.H., Rameckers, J.M., 1921. De natuurlijke schrijfmethode. W. J. Van Hengel, Rotterdam.
De nieuwe lopende hand, published from 1891–1944
De nieuwe lopende hand, published from 1891–1944. Hoogenboom, W., Moerman, A.S. De Nieuwe Lopende Hand 1b. Schrijfboek voor her eerste leerjaar 2de helft. Uitg. W. L. & J. Brusse NV, Rotterdam.
De nieuwe lopende hand, published from 1891–1944
Hoogenboom, W., Moerman, A.S., 1932. De nieuwe loopende hand. W. L. & J. Brusse NV, Rotterdam.

The argument that slanted writing caused poor posture and childhood myopia triggered a reaction against Roundhand in the Netherlands, where it came to be replaced by upright, simplified handwriting models. These models, some with unjoined letters and others with connected ones, saw their golden age between 1920 and 1950. Van Gestel and van der Laan’s Het Nieuwe Schrift method and M.A. Schaly’s Verbonden Blokschrift were two prominent examples of this new style of handwriting. This style, however, didn’t exist exclusively. Other popular books such as P. Tazelaar, S.J. Matthijsse, and F. Evers’ Eerst duidelijk…dan snel offered both vertical and slanted cursive models.

Vertical cursive handwriting based on koordschrift model by van Gestel and van der Laan
Detail of the vertical cursive handwriting based on koordschrift model by van Gestel and van der Laan. Hoogenboom, W., Moerman, A.S., 1939. Schrift en schrijven: handleiding voor kwekelingen en voor hen, die belast zijn met het geven van schrijfonderwijs. W.L. & J. Brusse, Rotterdam.
Slanted full cursive model. Sample pages of Eerst duidelijk .... dan snel – Schrijfcahiers series
Slanted full cursive model. Sample pages of Eerst duidelijk …. dan snel – Schrijfcahiers series, from Tazelaar, P., Matthijsse, S.J. and Evers, F. Published from 1930’s to 1970’s. Tazelaar, P., Matthijsse, S.J., Evers, F., c. 1960. Eerst duidelijk …. dan snel – Schrijfcahiers. JB Wolters, Groningen.

The growing need for standardisation in this arena led to the formation of the Hoofdcommissie voor Normalisatie van Nederland (HCNN), or Main Committee for Standardization of Writing Education in the Netherlands, in the mid-1950s. In the 1959 extended version of the Dutch publication Naar beter handschrift or Towards better handwriting by Ben Engelhart, A.J. van Houwelingen Rijkhoek and J.A. Dortmond and the renowned calligrapher and type designer Chris Brand, pinpoints the main problems of the Verbonden Schrift: the big loops on ascenders and descenders and the mutilation of several letterforms. In the same book the Normschrift NEN 2296, developed by the commission in 1958, was introduced. The norm provided several variants of un-looped, modern italic letters of moderate slant that teachers could choose from, but was never fully implemented in primary schools.

In 2012, the OCW conducted a survey whose results confirmed that a variety of writing methods were used in schools, all of them from private publishers. Among the respondents, the Pennenstreken method by Zwijsen was the most frequently used with 37–45% of all teachers employing it, depending on the grade(s) they taught. Schrijven in de basisschool by Noordhoff Uitgevers was used by 19–24% educators, followed by the Schrijftaal by Zwijsen with 10–15%, and finally, the Handschrift by Malmberg with 5–12%.

Most of the systems that were popular in the OCW survey are still being published in 2023. They generally feature two types of slanted letters: a continuous cursive with loops and unjoined simplified print letters.

Schrijven in de basisschool. Noordhoff Uitgevers, 2007.
Sample models of looped and slant full cursive, or Verbonden schrift, and simplified print script, or Los schrift, of writing method Schrijven in de basisschool. Noordhoff Uitgevers, 2007.
Handschrift method, Malmberg
Sample alphabet from Handschrift method, from Malmberg.
Pennenstreken schrijven
Sample pages of Pennenstreken schrijven, Schrijfboek 3ª – Verbonden schrift. Zwijsen Uitgeverij, Amsterdan.

References

  • Allesinbeweging.net | Kennisbank, Literatuur handschriftonderwijs [WWW Document], 2023. Allesinbeweging.net. URL https://allesinbeweging.net/kennisbank/handschriftonderwijs-de-schrijfladder/onderwerp/literatuur-handschriftonderwijs (accessed 1.21.23).

  • Blokland, F.E., 2012. Pennenstreken (writing method) [WWW Document]. Fonts in Use. URL https://fontsinuse.com/uses/2410/pennenstreken-writing-method (accessed 1.23.23).

  • Boonstra, C., 2016. #Onderwijsvraag 7: Waarom leren kinderen verbonden schrift? œ Operation Education. URL https://operation.education/onderwijsvraag-7-waarom-verbonden-schrift/ (accessed 2.22.23).

  • Braster, S 2011, The End of Italics? The introduction of vertical Writing and the Use of School Exercise Books in the Netherlands (1880-1980). in J Meda, D Montino & R Sani (eds), School Exercise Books. A Complex Source for a History of the Approach to Schooling and Education in the 19th and 20th Centuries. Firenze, pp. 1103-1113.

  • Delpher | Schrijfcahiers [WWW Document], 2023. Delpher. URL https://www.delpher.nl/nl/boeken/results?query=Schrijfcahiers&page=3&coll=boeken (accessed 3.15.23).

  • Gestel, P. van, Laan, G.C.F. van der, 1931. Het nieuwe schrift – Schrijfboek Nº 4. Nitor, Utrecht.

  • Handschrift | lesmethode schrijven groep 1-8 [WWW Document], n.d. URL https://www.malmberg.nl/basisonderwijs/methodes/schrijven/handschrift.htm (accessed 2.11.23).

  • HCNN, 1958. NEN 2296: 1958 – Handschrift voor het lager onderwijs – Schrijfletters en cijfers.

  • Hoogenboom, W., Moerman, A.S., 1932. De nieuwe loopende hand. W. L. & J. Brusse NV, Rotterdam.

  • Hoogenboom, W., Moerman, A.S., 1939. Schrift en schrijven: handleiding voor kwekelingen en voor hen, die belast zijn met het geven van schrijfonderwijs. W. L. & J. Brusse NV, Rotterdam.

  • IamExpat, 2022. The structure of the Dutch school system [WWW Document]. IamExpat. URL https://www.iamexpat.nl/education/primary-secondary-education/dutch-school-system (accessed 1.2.23).

  • Jolink, A., Keune, K., Chrome, R., Til, A. van, Weerden, J. van, 2012. Balans van de handschriftkwaliteit in het basis- en speciaal basisonderwijs 2. Uitkomsten van de peilingen in 2009. Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, Arnhem.

  • Kooijman-Thomson, E., 2020. Functioneel hand schrift in het vo ortgezet onderwijs. Uitgeverij Cantal, Rosmalen.

  • Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, 2019. Curriculum voor de toekomst – Toekomst van het onderwijs – Rijksoverheid.nl [WWW Document]. URL https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/toekomst-onderwijs/toekomstgericht-curriculum (accessed 1.3.23).

  • Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, 2019. Curriculum.nu is afgerond [WWW Document]. Curriculum.nu. URL https://curriculum.nu/ (accessed 1.21.23).

  • Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2010. The Education Executive Agency (DUO) | Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) – Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap – Rijksoverheid.nl [WWW Document]. https://www.rijksoverheid.nl. URL https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-onderwijs-cultuur-en-wetenschap/organisatie/organogram/dienst-uitvoering-onderwijs-duo (accessed 1.2.23).

  • Pennenstreken [WWW Document], 2023. www.zwijsen.nl/. URL https://www.zwijsen.nl/lesmethodes/pennenstreken/ (accessed 1.22.23).

  • Schaly, M.A., Bakkum, P., 1929. Blokschrift. Rikkers.

  • Schaly, M.A., Van Der Werf, A.H., 1951. Verbonden blokschrift. Noordhoff N. V.

  • Schermer, D., 2005. Invloed van blok- en lopend schrift op de persoonlijkheid van kinderen. allesinbeweging.net. URL https://allesinbeweging.net/storage/2445/2005-D.-Schermer—Invloed-van-blok–en-lopend-schrift-op-de-persoonlijkheid-van-kinderen.pdf (accessed 2.9.23).

  • Schermer, D., Schoemaker, A., 2010. Pleidooi voor verbonden rechtshellend schrift. Allesinbeweging.net. URL https://allesinbeweging.net/storage/2443/2010-D.-Schermer-&-A.-Schoemaker—Pleidooi-voor-verbonden-rechtshellend-schrift.pdf (accessed 2.9.23).

  • Schrijven in de basisschool voor basisonderwijs [WWW Document], 2023. Noordhoff. URL https://www.noordhoff.nl/basisonderwijs/schrijven/schrijven-in-de-basisschool (accessed 1.22.23).

  • SLO (Stichting Leerplan Ontwikkeling) | National expertise center for the curriculum [WWW Document], 2022. . SLO. URL https://www.slo.nl/ (accessed 1.18.23).

  • SLO, 2020. Primary education content lines with supply goals [WWW Document]. SLO. URL https://www.slo.nl/sectoren/po/inhoudslijnen-po/ (accessed 1.18.23).

  • SLO, 2020. Visualization of the curriculum – goals for primary and secondary education | Leerplan in beeld – doelen voor het primair- en voortgezet onderwijs [WWW Document]. Leerplan in beeld. URL http://leerplaninbeeld.slo.nl/ (accessed 1.3.23).

  • Tazelaar, P., Matthijsse, S.J., Evers, F., 1931. Eerst duidelijk …. dan snel; Schrijfcahiers (1931–1964). JB Wolters, Groningen.

  • Uitgeverij Zwijsen door de jaren heen – Uitgeverij Zwijsen, n.d. https://www.zwijsen.nl/. URL https://www.zwijsen.nl/over-ons/geschiedenis-zwijsen/ (accessed 3.7.23).

  • van Gils, M., Legierse, L., van der Meulen, M., 2014. Pennenstreken – Schrijfboeken verbonden schrift, 2nd edition. ed, 1-8. Zwijsen Uitgeverij, Amsterdan.

  • Vossen – Bazen, P. van, 2010. Schrijven (Master). Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg, Tilburg.

  • Welker, P.M.H., Rameckers, J.M., 1921. De natuurlijke schrijfmethode. W. J. Van Hengel, Rotterdam.

Would you like to contribute to this project, or get in touch with us?

Please drop us a line by filling this form. We’ll be happy to hear from you.

Contact Form